کیفیت نظارت حسابرسی و ریسک سقوط قیمت سهام: نقش تعدیلگر معیارهای اجتناب مالیاتی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

10.22103/jak.2026.27035.4292

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر کیفیت نظارت حسابرسی بر ریسک سقوط قیمت سهام با در نظر گرفتن نقش تعدیل‌گر معیارهای اجتناب مالیاتی انجام شده است. از آن‌جا که کیفیت نظارت حسابرسی به‌عنوان یکی از سازوکارهای مهم حاکمیت شرکتی، از طریق کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و افزایش شفافیت گزارشگری مالی مانع انباشت اطلاعات منفی می‌شود، می‌تواند ریسک سقوط قیمت سهام را کاهش دهد؛ در حالی‌که رفتارهای اجتناب مالیاتی ممکن است این رابطه را تعدیل کنند.
 
روش: جامعه آماری پژوهش شامل کلیه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی ۱۳۹3 تا ۱۴۰3 بوده است. پس از اعمال محدودیت‌ها نمونه‌ای متشکل از ۱25 شرکت در طول دوره زمانی مذکور انتخاب شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی‌تحلیلی و مبتنی بر الگوی رگرسیون چندمتغیره با رویکرد داده‌های ترکیبی است.
 
یافته‌ها: نتایج حاصل از فرضیه‌های پژوهش نشان داد کیفیت نظارت درونی حسابرسی بر ریسک سقوط قیمت سهام تأثیر منفی و معناداری دارد و معیارهای اجتناب مالیاتی (نرخ مؤثر مالیاتی نقدی- نرخ مؤثر مالیاتی جریان نقد عملیاتی- اختلاف مالیات دفتری کل) رابطه بین کیفیت نظارت درونی حسابرسی و ریسک سقوط قیمت سهام را به صورت منفی و معنادار تعدیل می‌کنند. همچنین کیفیت نظارت بیرونی حسابرسی، بر ریسک سقوط قیمت سهام تأثیر منفی و معناداری دارد و معیارهای اجتناب مالیاتی(نرخ مؤثر مالیاتی جریان نقد عملیاتی- اختلاف مالیات دفتری کل)، رابطه بین کیفیت نظارت درونی حسابرسی و ریسک سقوط قیمت سهام را به صورت منفی و معناداری تعدیل می‌کنند و در حالی که معیارنرخ مؤثر مالیاتی نقدی تأثیر منفی و غیرمعناداری دارد.
 
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که تقویت کیفیت نظارت حسابرسی، از طریق نظارت درونی و بیرونی، نقش مؤثری در کاهش ریسک سقوط قیمت سهام دارد و اجتناب مالیاتی نیز ضرورت هماهنگی نهادهای نظارتی و مالیاتی در ارزیابی شفافیت اطلاعات مالی شرکت‌ها را برجسته می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

ابراهیمی کردلر، علی و فخاری، مرتضی (1404). بررسی تأثیر سابقه حسابرسی مستقل رئیس کمیته حسابرسی بر حق‌الزحمه حسابرسی. مجله دانش حسابداری، 16(4)، 65-90. DOI: 10.22103/jak.2025.25333.4181
اخگر، محمد امید؛ امینی، پیمان و مرادی، آزاده (1402). بررسی تأثیر عملکرد زیست محیطی بر ریسک سقوط قیمت سهام با تأکید بر محافظه کاری حسابداری در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 13(1)، 121-140. DOI: 10.22051/JERA.2022.35965.2855
پورحیدری، امید؛ ضیاقاسمی، میلاد و عبدزاده کنفی، محمد (1397). بررسی رابطه رقابت در بازار محصول با ریسک سقوط قیمت سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بازار بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش های تجربی حسابداری، 8(4)، 299-320. DOI: 10.22051/JERA.2018.15743.1689
حبیب‌زاده بایگی، جواد؛ دارابی، رویا؛ صراف، فاطمه، و نوری فرد، یدالله (1400). ارائۀ مدلی برای تشخیص زمان سقوط قیمت سهام. راهبرد مدیریت مالی، 9(33)، 156-177. DOI: 10.22051/JFM.2019.21966.1771
حسن‌زاده دیوا، سید مصطفی و بزرگ اصل، موسی (1403). تأثیر سویه‌های رفتاری سرمایه گذاران بر ریسک سقوط آتی قیمت سهام با تأکید بر نقش کیفیت گزارشگری مالی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 13(50)، 137-151. iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/1031687
رضائی، حمیدرضا؛ مرادی، مهدی؛ باقرپور ولاشانی، محمد علی و جباری نوقابی، مهدی (1403). معیارهای سنجش کیفیت حسابرسی از دیدگاه استفاده‌کنندگان. پژوهش های تجربی حسابداری، 14(4)، 1-30. DOI: 10.22051/JERA.2024.46713.3222
رهنمای رودپشتی، فریدون و زندی، آناهیتا (1404). سنجش نقش تعدیل‌کننده رتبه کیفی مؤسسات حسابرسی بر ارتباط میان استقلال هیئت مدیره و تغییر طبقه‌بندی در بورس اوراق بهادار تهران. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 16(63)، 272-259. DOI: 10.22034/jmaak.2025.77688.4297
شامی، عباس؛ تقی پوریان، یوسف؛ مران جوری، مهدی و فلاح، رضا (1404). تبیین تأثیر ریسک درماندگی مالی بر ریسک سقوط قیمت سهام با تأکید بر راهبرد تجاری. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(56)، 303-322. https://www.magiran.com/p2765912
علی بالائی، مهدی؛ رحیمی دستجردی، محسن و ساعدی، رحمان (1404). بررسی تأثیر اجتناب مالیاتی بر ساخت امپراتوری مدیریتی: نقش سازوکارهای نظارتی و اعتماد به نفس بیش از حد مدیرعامل. مجله دانش حسابداری، 16(4)، 185-206. DOI: 10.22103/JAK.2025.24144.4105
فصیحی، ستاره و برشد، رضوان (1402). افشای ریسک شرکت ها: تأثیر ویژگی‌های کمیته حسابرسی. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 13(1)، 141-160. DOI: 10.22051/jera.2022.37494.2924
قوت‌مند جزی، عبدالمجید؛ عرب مازار یزدی، محمد و صفرزاده، محمدحسین (1401). شناسائی تأثیر مدیریت سود بر معیارهای اجتناب مالیاتی و اهمیت آن برای مطالعات اجتناب مالیاتی. پیشرفت‌های حسابداری، 14(1)، 239-276. DOI: 10.22099/JAA.2022.43918.2248
محمدی، عرفان و اثنی عشری، حمیده (1400). رابطه الگوهای مدیریت سود با ریسک سقوط قیمت سهام با تأکید بر نقش کیفیت حسابرسی. مطالعات تجربی حسابداری مالی، 18(71)، 171-200. https://qjma.atu.ac.ir/article_12773.html
مشایخی، بیتا و سیدی، سیدجلال (1394). راهبری شرکتی و اجتناب مالیاتی. مجله دانش حسابداری، 6(20)، 83-103. DOI: 10.22103/jak.2015.964
یزدی‌فر، حسن؛ حیدرزاده خلیفه کندی، وحید و عسکری شاهم‌آباد، مهدی (1403). نقش تعدیلگری کیفیت حسابرسی بر میزان اثرگذاری برنامه‌ریزی مالیاتی بر ارزش شرکت. مجله دانش حسابداری، 15(4)، 21-40. DOI: 10.22103/JAK.2024.23589.4063

References

Abraham, R., El-Chaarani, H., & Deari, F. (2024). Does audit oversight quality reduce insolvency risk, systematic risk, and ROA volatility? The role of institutional ownership. Journal of Risk and Financial Management, 17(8), 335. https://doi.org/10.3390/jrfm17080335
Abraham, R., El-Chaarani, H., & Tao, Z. (2024). The impact of audit oversight quality on the financial performance of U.S. firms: A subjective assessment. Journal of Risk and Financial Management, 17(4), Article 151. https://doi.org/10.3390/jrfm17040151
Akhgar, M. O., Amini, P., & Moradi, A. (2023). Investigating the effect of environmental performance on stock price crash risk with emphasis on accounting conservatism in the Tehran Stock Exchange. Journal of Empirical Research in Accounting, 13(1), 121–140. https://doi.org/10.22051/JERA.2022.35965.2855 [In Persian].
Ali Balaei, M., Rahimi Dastjerdi, M., & Saeedi, R. (2025). Investigating the effect of tax avoidance on managerial empire building: The role of monitoring mechanisms and CEO overconfidence. Journal of Accounting Knowledge, 16(4), 185–206. https://doi.org/10.22103/JAK.2025.24144.4105 [In Persian].
Al-Jaifi, H. A., Al-Rassas, A. H., & Al-Qadasi, A. A. (2017). Corporate governance strength and stock market liquidity in Malaysia. International Journal of Managerial Finance, 13(5), 592–610. 10.1108/IJMF-10-2016-0195
Alzeban, A. (2015). Influence of audit committees on internal audit conformance with internal auditing standards. Managerial Auditing Journal, 30(6/7), 539–559. https://doi.org/10.1108/MAJ-12-2014-1132
Barca, H. B., & Legendre, F. (2017). Effect of the board of directors and audit committee on firm performance. Journal of Management and Governance, 21(3), 737–755. https://doi.org/10.1007/s10997-016-9356-2
Chen, J., Hong, H., & Stein, J. C. (2001). Forecasting crashes: Trading volume, past returns, and conditional skewness in stock prices. Journal of Financial Economics, 61(3), 345–381. https://doi.org/10.1016/S0304-405X(01)00066-8
DeFond, M., & Zhang, J. (2014). A review of archival auditing research. Journal of Accounting and Economics, 58(2–3), 275–326. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2014.09.002
Desai, M. A., & Dharmapala, D. (2009). Corporate tax avoidance and firm value. Review of Economics and Statistics, 91(3), 537–546. https://doi.org/10.1162/rest.91.3.537
Du, X. (2018). Corporate environmental performance, accounting conservatism, and stock price crash risk: Evidence from China. The British Accounting Review, 50(1), 1–15. https://doi.org/10.1016/j.bar.2017.08.001
Ebrahimi Kordlar, A., & Fakhari, M. (2025). Investigating the effect of the audit committee chair's independent auditing experience on audit fees. Journal of Accounting Knowledge, 16(4), 65–90. 10.22103/jak.2025.25333.4181 [In Persian].
Faleye, O., Hoitash, R., & Hoitash, U. (2018). Advisory directors. Journal of Financial Economics, 130(1), 83–104. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2018.05.008
Fasihi, S., & Barshad, R. (2023). Corporate risk disclosure: The effect of audit committee characteristics. Journal of Empirical Research in Accounting, 13(1), 141–160. https://doi.org/10.22051/JERA.2022.37494.2924 [In Persian].
Frank, L., Hung, M., Li, X., & Taboada, A. G. (2017). Board reforms and firm value: Worldwide evidence. Journal of Financial Economics, 125(1), 120–142. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2017.04.010
Ghovatmand Jazi, A., Arab Mazar Yazdi, M., & Safarzadeh, M. H. (2022). Identifying the effect of earnings management on tax avoidance measures and its importance for tax avoidance studies. Accounting Advances, 14(1), 239–276. https://doi.org/10.22099/JAA.2022.43918.2248 [In Persian].
Habib, A., & Hasan, M. M. (2017). Managerial ability, investment efficiency and stock price crash risk. Research in International Business and Finance, 42, 262–274. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2017.07.048
Habibzadeh Baygi, J., Darabi, R., Sarraf, F., & Nouri Fard, Y. (2021). Presenting a model for predicting stock price crash timing. Journal of Financial Management Strategy, 9(33), 156–177. 10.22051/JFM.2019.21966.1771 [In Persian].
Habtoor, O. S. (2022). The impact of audit committee characteristics on Saudi bank performance. International Journal of Research in Business and Social Science, 11(6), 388–401. 10.20525/ijrbs.v11i6.1969
Halim, A. (2013). Pengaruh kompetensi dan independensi auditor terhadap kualitas audit dengan anggaran waktu audit dan komitmen profesional sebagai variabel moderasi. Ph.D. Dissertation, Universitas Brawijaya, Malang, Indonesia. http://repository.ub.ac.id/id/eprint/160580
Han, L., Weng, H. J., & Yang, X. (2020). Tax avoidance and stock price crash risk: Evidence from China. Accounting & Finance, 60(S1), 235–262. https://doi.org/10.1111/acfi.12448
Hanlon, M., & Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 127–178. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.09.002
Hassanzadeh Diva, S. M., & Bozorg Asl, M. (2024). The impact of investors’ behavioral biases on future stock price crash risk with emphasis on the role of financial reporting quality. Management Accounting and Auditing Knowledge, 13(50), 137–151. https://iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/1031687 [In Persian].
Hutton, A. P., Marcus, A. J., & Tehranian, H. (2009). Opaque financial reports, R², and crash risk. Journal of Financial Economics, 94(1), 67–86. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2008.10.003
Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs, and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
Jin, L., & Myers, S. C. (2006). R² around the world: New theory and new tests. Journal of Financial Economics, 79(2), 257–292. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2004.11.003
Kim, J. B., Wang, Z., & Zhang, L. (2019). CEO overconfidence and stock price crash risk. Contemporary Accounting Research, 36(2), 1188–1220. https://doi.org/10.1111/1911-3846.12417
Kothari, S. P., Shu, S., & Wysocki, P. D. (2009). Do managers withhold bad news? Journal of Accounting Research, 47(1), 241–276. https://doi.org/10.1111/j.1475-679X.2008.00318.x
Lee, S. M., Jiraporn, P., & Song, H. (2020). Customer concentration and stock price crash risk. Journal of Business Research, 110, 327–346. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.01.022
Liu, D., Gu, H., & Lung, P. (2016). Equity mispricing: Evidence from China's stock market. Pacific-Basin Finance Journal, 39, 211–223. https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2016.06.007
Mashayekhi, B., & Seyedi, S. J. (2015). Corporate governance and tax avoidance. Journal of Accounting Knowledge, 6(20), 83–103. https://doi.org/10.22103/jak.2015.964 [In Persian].
Meyer, J. W., & Rowan, B. (1977). Institutionalized organizations: Formal structure as myth and ceremony. American Journal of Sociology, 83(2), 340–363. https://doi.org/10.1086/226550
Mohammadi, E., & Ethna Ashari, H. (2021). The relationship between earnings management patterns and stock price crash risk with emphasis on the role of audit quality. Journal of Financial Accounting Empirical Studies, 18(71), 171–200. https://qjma.atu.ac.ir/article_12773.html [In Persian].
Murata, R., & Hamori, S. (2021). ESG disclosures and stock price crash risk. Journal of Risk and Financial Management, 14(2), Article 70. https://doi.org/10.3390/jrfm14020070
Musallam, S. R. M. (2020). Effects of board characteristics, audit committee and risk management on corporate performance: Evidence from Palestinian listed companies. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 13(4), 691–706. https://doi.org/10.1108/IMEFM-12-2017-0347
Nguyen, Q. K. (2021). Oversight of bank risk-taking by audit committees and Sharia committees: Conventional vs. Islamic banks. Heliyon, 7(8), e07798. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e07798
Pourheidari, O., Zia Ghasemi, M., & Abdzadeh Konfi, M. (2018). Investigating the relationship between product market competition and stock price crash risk of firms listed on the Tehran Stock Exchange. Journal of Empirical Research in Accounting, 8(4), 299–320. https://doi.org/10.22051/JERA.2018.15743.1689 [In Persian].
Rahnama Roudposhti, F., & Zandi, A. (2025). Assessing the moderating role of audit firms’ quality ranking on the relationship between board independence and reclassification shifting in the Tehran Stock Exchange. Management Accounting and Auditing Knowledge, 16(63), 259–272. 10.22034/jmaak.2025.77688.4297 [In Persian].
Rezaei, H. R., Moradi, M., Bagherpour Valashani, M. A., & Jabbari Noughabi, M. (2024). Audit quality measurement criteria from users’ perspective. Journal of Empirical Research in Accounting, 14(4), 1–30. https://doi.org/10.22051/JERA.2024.46713.3222 [In Persian].
Rifat, F., Hossain, M. M., & Ghosh, R. (2022). Board characteristics, audit committee attributes and firm performance: Empirical evidence from an emerging economy. Asian Journal of Accounting Research, 7(1), 84–92. https://doi.org/10.1108/AJAR-11-2020-0115
Salehi, M., Tahervafaei, M., & Tarighi, H. (2020). Audit committee characteristics and stock price crash risk: Evidence from Tehran Stock Exchange. Journal of Financial Reporting and Accounting, 18(1), 81–97. https://doi.org/10.1108/JFRA-01-2019-0015
Shami, A., Taghipourian, Y., Maran Jouri, M., & Fallah, R. (2025). Explaining the effect of financial distress risk on stock price crash risk with emphasis on business strategy. Management Accounting and Auditing Knowledge, 14(56), 303–322. https://www.magiran.com/p2765912 [In Persian].
Shetnawi, S. A., Marei, A., Hanefah, M. M., Eddaiia, M., & Alaaraj, S. (2021). Audit committee and financial performance in India. Montenegrin Journal of Economics, 17(1), 45–53. https://doi.org/10.14254/1800-5845/2021.17-1.4
Sinason, D. H., Jones, J. P., & Shelton, S. W. (2001). An investigation of auditor and client tenure. American Journal of Business, 16(2), 31–40. https://doi.org/10.1108/19355181200100010
Sun, J., & Liu, G. (2014). Audit committees’ oversight of bank risk-taking. Journal of Banking & Finance, 40, 376–387. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2013.12.015
Velte, P. (2023). Which attributes of audit committees are most beneficial for European companies? Literature review and research recommendations. Journal of Global Responsibility, 14(2), 204–268. https://doi.org/10.1108/JGR-07-2022-0063
Wang, A. P., & Xu, L. (2019). Institutional ownership, internal control material weakness, and firm performance. SSRN Electronic Journal. https://ssrn.com/abstract=1031270
Watts, R. L., & Zimmerman, J. L. (1986). Positive accounting theory. Prentice Hall. https://ssrn.com/abstract=928677
Yang, B., Ye, T., & Ma, Y. (2022). Financing anomaly, mispricing and cross-sectional return predictability. International Review of Economics & Finance, 79, 579–598. https://doi.org/10.1016/j.iref.2022.01.021
Yazdifar, H., Heidarzadeh Khalifeh Kandi, V., & Askari Shahmabad, M. (2024). The moderating role of audit quality on the impact of tax planning on firm value. Journal of Accounting Knowledge, 15(4), 21–40. https://doi.org/10.22103/JAK.2024.23589.4063 [In Persian].
Zaman, R., Atawnah, N., Haseeb, M., Nadeem, M., & Irfan, S. (2021). Does corporate eco-innovation affect stock price crash risk? The British Accounting Review, 53(5), Article 100998. 10.1016/j.bar.2021.100998
Zhang, C., Yang, C., & Liu, C. (2021). Economic policy uncertainty and corporate risk-taking: Loss aversion or opportunity expectations. Pacific-Basin Finance Journal, 69, 101640. 10.1016/j.pacfin.2021.101640
مجله دانش حسابداری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 03 مرداد 1405

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 31 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری: 01 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 08 تیر 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار